English: STANDARDIZATION.md
Çalışma taslağı. Bu not, öneriyi resmî Avrupa standardizasyonuna hazırlar. İki bölümden oluşur: ulusal bir standart kuruluşuna veya CEN’e gönderilebilecek bir CEN Workshop Agreement (CWA) proje planı taslağı ve çalıştayın yazacağı teknik şartnamenin iskeleti. İkisi de başlangıç noktasıdır. Standart kuruluşlarının usulleri, formları ve ücretleri değişebildiği için başvurmadan önce başvurulacak kuruluşla teyit edin.
Önerinin bir hukuki, bir de süreç kısmı vardır. Standarda yalnızca süreç kısmı uyar.
| Önerinin kısmı | Yol | Neden |
|---|---|---|
| Sürüm kilidi, benzersiz belge numarası, ön inceleme ve onay, idrak testi kaydı, kilitli sürüm üzerinde imza, yaşam döngüsü kayıtları, üçüncü kişilerin durum kontrolü | Teknik standart (CEN, CENELEC veya ETSI) | Bunlar bir sözleşmenin nasıl incelendiğini, sabitlendiğini, imzalandığını ve izlendiğini anlatır. Bir standart bunları hiçbir hukuku seçmeden tanımlayabilir. |
| Tutar sınırı, noter onayı zorunluluğu, başarısız idrak testinin hukuki sonucu, noterin rolü | Mevzuat (ulusal hukuk; AB düzeyinde danışmalar, dilekçeler veya girişimler yoluyla) | Sözleşme hukuku ve noterlik büyük ölçüde ulusal konulardır ve noterlik sistemleri üye devletler arasında farklıdır. Bir standart bunlara yalnızca atıf yapabilir. |
Bu nedenle standart hukuk açısından tarafsız olmalıdır: uygun bir akışın ne yapması ve neyi kaydetmesi gerektiğini söyler; akışın ne zaman zorunlu olduğunu ve imzayı yöneten yetkilinin kim olduğunu (noter, sicil memuru veya başka bir yetkili) ulusal hukuka bırakır.
CWA, herkesin katılabildiği açık bir çalıştayda, genellikle bir yıl içinde ve CEN-CENELEC Guide 29 kurallarına göre hazırlanır. Bir Avrupa Standardı (EN) değildir, ama resmî bir CEN belgesidir ve ileride bir Teknik Şartname veya EN’in temeli olabilir. Çalıştay sekretaryasını bir ulusal üyenin üstlenmesi gerekir. Türkiye’den başvuran biri için doğal ilk muhatap, CEN ve CENELEC’in tam üyesi olan TSE‘dir.
Önceden incelenmiş, sürümü kilitli ve idrak testiyle doğrulanmış sözleşme imzası: süreç gereksinimleri ve kayıtlar
Yüksek tutarlı ve karmaşık sözleşmeler çoğu zaman baskı altında, okunmadan ve bazen tarafların incelediğinden farklı bir kopya üzerinden imzalanır. Birçok üye devlet çözümün bazı parçalarını zaten kullanıyor: imzadan önce taslağı okumak için zorunlu süre (Almanya, İspanya), ipotek senedinden önce noter testi (İspanya), dijital kimlikle uzaktan noter işlemleri (Estonya, Fransa) ve tamamen dijital siciller (Danimarka). Bkz. Başka Ülkelerdeki Benzer Uygulamalar. Bu uygulamalar birlikte çalışamaz ve hiçbiri incelemeyi, sürüm kilidini, idrak testini ve sözleşmenin sonraki yaşamını tek bir kimlik altında birleştirmez.
Ulusal hukukun veya tarafların güvenli akışa tabi tuttuğu sözleşmeler için ortak ve hukuk açısından tarafsız bir süreç tanımlamak; böylece:
Kapsam içi: terimler ve tanımlar; süreç durumları ve izin verilen geçişler; belge kimliği, ön inceleme, sorular ve açıklamalar, tüm tarafların onayı, sürüm kilidi, idrak testi kaydı, kilitli sürüm üzerinde yöntemden bağımsız imza, yaşam döngüsü olayları, üçüncü kişilerin durum kontrolü, denetim, saklama, gizlilik ve erişilebilirlik gereksinimleri; uygunluk ölçütleri.
Kapsam dışı: tutar sınırları; hangi sözleşmelerin akışa tabi olacağı; kayıtların hukuki sonucu; imzayı yöneten yetkililerin nitelikleri ve sorumluluğu; birlikte çalışabilirliğin kesinlikle gerektirdiği dışında belirli teknolojiler, ürünler veya veri formatları.
Çalıştay mevcut çerçevelerin üzerine kurulmalı, onları tekrar etmemelidir. İlgili komitelerle teyit edilecekler:
Noterlik birlikleri ve noterler; tapu ve ticaret sicilleri; adalet bakanlıkları ve e-devlet kurumları; güven hizmeti sağlayıcıları ve e-imza sağlayıcıları; bankalar ve gayrimenkul kuruluşları; tüketici örgütleri ile yaşlıları ve engellileri temsil eden örgütler; hukuk teknolojisi şirketleri; hukuk, kullanılabilirlik ve güvenlik alanında çalışan üniversiteler ve araştırmacılar.
Bölüm 2’deki iskelete dayanan tek bir CWA.
| Adım | İçerik |
|---|---|
| Proje planı | Bu planı yazmak, ilk destekçileri toplamak, bir ulusal kuruluşla sekretaryada anlaşmak |
| Kamuya duyuru | Proje planı görüşe açılır ve çalıştay katılımcılara açılır |
| Açılış toplantısı | Planın onaylanması, başkanın seçilmesi, yazım gruplarının kurulması |
| Yazım | Süreç modeli, gereksinimler, yaşam döngüsü, uygunluk; 5. maddedeki kuruluşlarla irtibat |
| Kamuya görüş | CWA taslağı görüşe açılır |
| Görüşlerin karara bağlanması ve onay | Görüşler değerlendirilir, CWA çalıştayca onaylanır ve CEN tarafından yayımlanır |
Çalıştaya katılım, iş planında belirlenen bir ücrete tabi olabilir. Avrupa standardizasyonuna katılımı destekleyen programlar (örneğin StandICT.eu çağrıları ve araştırma projeleri için HSbooster.eu destek hizmeti) plan sunulurken kontrol edilebilir.
Yazarın tutumu: tüm kamu için ücretsiz, ticari avantaj için ücretli.
Bunun standardizasyon için anlamı.
Yol. İlk adım, CWA’nın ücretsiz erişilebilir olması koşuluyla TSE üzerinden bir CWA’dır. Ücretsiz erişim sağlanamazsa imzayla ilgili kısımlar bunun yerine ETSI TC ESI’ye götürülür. CWA yayımlandıktan sonra aynı ücretsiz erişim koşuluyla TSE aracılığıyla bir CEN teknik komitesine Teknik Şartname veya EN olarak önerilebilir.
Destekçiler. Bir çalıştay birden fazla üye devletten katılımcı ister. Planı sunmadan önce en az bir noterlik biriminden, bir sicil veya e-devlet kurumundan ve bir tüketici örgütünden, mümkünse farklı ülkelerden destek mektupları toplanmalıdır.
Aşağıdaki metin bir yapıdır, bitmiş bir gereksinim seti değildir. Son belgede gereksinimler “-meli/-malı” (shall), tavsiyeler “-mesi önerilir” (should), izinler “-ebilir” (may) ile yazılır.
Önceden incelenmiş, sürümü kilitli ve idrak testiyle doğrulanmış bir akışla imzalanan sözleşmeler için tüm yaşam döngüleri boyunca süreç gereksinimleri ve kayıtlar. Hukuk açısından tarafsızdır: uygulanabilirlik, sınırlar ve hukuki sonuçlar ulusal hukukla belirlenir.
Bölüm 1, madde 5’teki çerçevelerle tamamlanacak.
Durumlar (örneğin: taslak, incelemede, onaylı, kilitli, imzalı ve yürürlükte, tadil edilmiş, askıya alınmış, süresi dolmuş, iptal edilmiş, feshedilmiş, tamamlanmış) ve aralarındaki izinli geçişler; her geçişin tetikleyicisi, gerekli onayları ve ürettiği kayıt.
5.1 Belge kimliği. Benzersiz, kalıcı, asla yeniden kullanılmayan; sözleşme içeriğini açığa çıkarmadan doğrulanabilen; bağlantılı kayıtların (ekler, tadiller, alt sözleşmeler) ondan türediği bir kimlik.
5.2 Ön inceleme. Her taraf her sürüme erişebilir; her değişiklik kimin yaptığıyla birlikte sürüm geçmişinde saklanır; ulusal hukuka veya sözleşme türüne göre asgari bir inceleme süresi belirlenebilir.
5.3 Sorular ve açıklamalar. Her taraf belirli bir sürümdeki bir maddeye, terime veya eke bağlı soru sorabilir; her soru bir metin değişikliği, tüm tarafların kabul ettiği bağlayıcı bir açıklama veya yalnızca bilgi amaçlı bir cevapla kapanır; bağlayıcı açıklamalar sözleşmeyle birlikte kilitlenen bir ek oluşturur; açık soru varken sürüm kilitlenemez; tanımlı ve açıklanmış terimler listelenir; taraf, diğer taraflar görmeden imzayı yöneten yetkiliye bilgi amaçlı soru sorabilir.
5.4 Onay ve sürüm kilidi. Her taraf son sürümü ayrı ayrı onaylar; tüm taraflar onayladığında sürüm kilitlenir ve sonraki her değişiklik tespit edilebilir; ekler ana metinle birlikte kilitlenir.
5.5 İdrak testi. Sorular temel şartları ve sonuçları sade bir dille kapsar; her tarafa ayrı ayrı sorulur; kayıt soruları, cevapları ve sonucu (geçti, ertelendi) içerir; erteleme sonrasında imzaya geçilmez; test engelliler için erişilebilirdir.
5.6 İmza. Ulusal hukukun izin verdiği ölçüde yöntemden bağımsızdır (ıslak, dijital veya biyometrik); her imza kilitli sürüme ispatlanabilir biçimde bağlıdır; imzalayanın kimliği ve imzayı yöneten yetkili kaydedilir.
5.7 Yaşam döngüsü olayları. Sözleşmenin Yaşam Döngüsü bölümündeki her olay türü belge kimliği altında tarihi, yapanı ve gerekçesiyle kaydedilir; hak veya yükümlülükleri değiştiren olaylar, değişen kısım için inceleme, onay, kilit ve idrak testini tekrarlar; basit durum olayları yalnızca kimlik doğrulaması gerektirir.
5.8 Üçüncü kişilerin durum kontrolü. Yetkili üçüncü kişiler, tarafların izniyle veya hukukun izin verdiği hâllerde, içeriği almadan güncel durumu belge kimliğiyle kontrol edebilir.
5.9 Denetim ve saklama. Her erişim, değişiklik ve durum geçişi değiştirilemez biçimde kaydedilir; kayıtlar ulusal hukukun belirlediği süre boyunca saklanır.
5.10 Gizlilik ve güvenlik. Erişim taraflar, imzayı yöneten yetkili ve hukukun yetkilendirdiği kişilerle sınırlıdır; veri en aza indirilir; biyometrik veri yalnızca imza için kullanılır.
5.11 Erişilebilirlik ve destekli erişim. Dijital erişimi veya becerisi olmayan kişiler için imzayı yöneten yetkilinin ofisinde destekli inceleme.
Uygunluk sınıfları (örneğin: yalnızca temel akış; temel akış ve yaşam döngüsü yönetimi; üçüncü kişilerin durum kontrolü dahil tam akış) ve uygunluğun nasıl değerlendirileceği.